RYZYKA ZWIĄZANE Z ŻYWNOŚCIĄ

"Uważaj co jesz" to powszechna rada dla wybierających się w podróż, lecz tylko nieliczni rozumieją jej ogromne znaczenie. Biegunka dotyka 20-50% wszystkich udających się w podróż. Może wywołać wszystko, zaczynając od skrępowania, aż po przerwanie planów podróżnych. Dla ludzi wrażliwych może być nawet śmiertelna, jeśli nie jest odpowiednio leczona. Zanieczyszczone jedzenie i picie są najczęstszym źródłem tych zakażeń. Oprócz chorób wywołujących biegunkę, inne choroby, którymi można zarazić się przez żywność to: dur brzuszny, Heine - Medina, WZW typu A oraz przeróżne choroby pasożytnicze.

Uważna selekcja i przygotowanie posiłku jest najlepszym zabezpieczeniem. Niestety, nie zawsze można ocenić jedzenie po wyglądzie. Nawet zakażone danie może wyglądać bardzo apetycznie.

Niepasteryzowane mleko, niebutelkowane napoje i surowe jedzenie (z wyjątkiem warzyw i owoców, które można obrać) należy uważać za potencjalnie niebezpieczne. Identycznie jest z daniami zawierającymi surowe czy niedogotowane jajka, takimi jak domowy majonez, niektóre sosy (np. holenderski) i desery (szczególnie musy). Również lody z niepewnych źródeł bardzo często bywają zakażone i stanowią zagrożenie dla zdrowia. Nawet w przypadku ugotowanego jedzenia należy zachować środki ostrożności i upewnić się, czy zostało dokładnie ugotowane, tzn. czy jest wrzące. Jedzenie ugotowane z wyprzedzeniem musi być przetrzymywane w temperaturze niższej niż 10 C lub wyższej niż 60 C. Ugotowane posiłki, trzymane w średnich temperaturach, (4-15 C) przez więcej niż 4-5 godzin stanowią jedno z największych zagrożeń, jako że przetrwałe bakterie mogą się w nich znacznie rozmnożyć. Niepasteryzowane mleko powinno być przed spożyciem ugotowane, podobnie jak i woda. W przypadku wody można także rozpatrzyć dodanie wolno uwalniających się środków dezynfekujących lub zamontowanie filtrów, jeśli tylko ich skuteczne działanie zostało dowiedzione. Należy unikać lodu, jeżeli nie mamy pewności czy wykonany został z wody z pewnego źródła. Napoje takie jak wino, piwo, gorąca herbata i kawa czy butelkowane napoje i soki są z reguły bezpieczne.

Wybierający się w podróż zagraniczną powinni zapamiętać podstawową zasadę bezpiecznego żywienia: "ugotuj, obierz albo zostaw" oraz upewnić się, iż mają w apteczce sole nawadniające.

Udający się w miejsca, w których występuje ryzyko braku wody pitnej, powinni zabrać ze sobą środki dezynfekujące wodę.

Jeśli spożywanie jedzenia z niepewnych źródeł stanowi jedyną możliwość, mniejsza jego ilość może zredukować stopień ryzyka: kwasy żołądkowe mają bowiem działanie ochronne Czasami warto również rozważyć zrezygnowanie z posiłku - utrata kilku kilogramów to lepszy wybór niż choroba.

Powyższe rady są szczególne ważne dla grup podwyższonego ryzyka: dzieci, kobiet ciężarnych, ludzi starszych i o obniżonym systemie odpornościowym .
Turyści powinni być świadomi możliwości odwodnienia, jako konsekwencji przebytej biegunki. Można próbować go uniknąć przyjmując dużo płynów, najlepiej specjalnie przygotowanych, zawierających sole mineralne i glukozę. Odwodnienie może być niebezpieczne w każdym wieku, ale w szczególności dla małych dzieci. Cholera może spowodować błyskawiczne ubytki wody i soli poprzez biegunki i częste wymioty, nawet u osób dorosłych. W tych przypadkach stosowanie specjalnych soli w celu uzupełnienia ubytków musi być szczególnie szybkie. W skrajnych przypadkach należy zwrócić się po pomoc lekarską, jako że podanie kroplówki może okazać się niezbędne.

KĄPIELE

Wody słodkie. Zanieczyszczona woda może stać się czynnikiem wywołującym wiele infekcji, zarówno zewnętrznych (np. oka czy ucha) jak i wewnętrznych. Tropikalne rzeki, kanały i jeziora mogą być opanowane przez penetrujące skórę larwy powodujące schistomatozę (bilharcjozę). Powinno się unikać kąpieli w wodach mogących zawierać ślimaki z rodziny Bulinidae, żywicieli tego pasożyta, lub zanieczyszczonych ludzkimi lub zwierzęcymi odchodami. Jedynie baseny z chlorowaną wodą można uznać za bezpieczne.

Pływanie, łowienie ryb i chodzenie boso w rzekach, podmokłych polach ryżowych czy błocie może narazić podróżników na zakażenie leptospirozą, szczególnie w południowo-wschodniej Azji i regionach zachodniego Pacyfiku.

"Świerzbem pływackim" lub zapaleniami skóry powodowanymi przez liczne rodzaje nicieni można się zarazić zarówno w wodach strefy tropikalnej jak i umiarkowanej. Cerkarie przenikają przez skórę i umierają, powodując ogólną lub miejscową reakcję alergiczną. Leczenie jest objawowe.

Kąpiel w morzu z reguły nie naraża na ryzyko zakażenia, jednakże zaleca się konsultację z lokalnymi źródłami na temat bezpieczeństwa kąpieli w danym miejscu. Oparzenia meduz mogą powodować ostry ból i podrażnienia skóry, w niektórych rejonach kąpiący powinni nosić buty chroniące przed jadowitymi rybami, koralowcami i anemonami.

WYSOKOŚĆ

Przebywanie na dużych wysokościach może początkowo powodować bezsenność i być męczące dla ludzi z chorobami serca i płuc. Na dużych wysokościach ryzyko odmy płucnej i mózgowej jest podwyższone i może powodować omdlenia połączone z trudnościami z oddychaniem, zawroty głowy oraz wymioty. Stopniowe pokonywanie wysokości i leczenie środkami moczopędnymi może przynieść pożądany skutek. Poprawa przychodzi momentalnie wraz z zejściem na niższe tereny.

TEMPERATURA

Nadmierna wilgotność i temperatury mogą prowadzić do wyczerpania z utraty wody i soli, a nawet poważnych udarów wymagających pomocy lekarza. Herbata i inne napoje bogate w sole mineralne (soki warzywne i owocowe, czyste zupy) są polecane przy wyczerpaniu. Szczególnie podczas aklimatyzacji można dodawać odrobinę soli kuchennej do napojów i jedzenia, o ile nie ma wyraźnych przeciwwskazań.
Dzieci i ludzie z nadwagą często cierpią na podrażnienia skóry (potówki). Grzybice skóry, takie jak tinea pedis są często wywoływane przez ciepło i wilgoć. Codzienne prysznice, noszenie cienkich bawełnianych ubrań i posypywanie wrażliwej skóry talkiem będą pomocne w zmniejszeniu dolegliwości.
Na każdej wysokości mogą występować znaczące różnice temperatur za dnia i w nocy, chłód panuje w klimatyzowanych pomieszczeniach i samolotach. Skoki temperatur mogą zwiększyć podatność na przeziębienia, należy więc pamiętać o odpowiednim ubieraniu się.

SŁOŃCE

Promieniowanie UV powoduje ostre i osłabiające udary i poparzenia u osób o jasnej karnacji. Zwiększa również ryzyko wystąpienia raka skóry. Turyści mogą się chronić nosząc odpowiednie ubrania, okulary słoneczne i używając kremów z filtrem UV.

OWADY

Wiele stawonogów przenosi choroby zakaźne, takie jak: malaria (komary Anopheles- widliszki); żółta febra, denga i skaza krwotoczna dengi (komary Aedes, Haemagogus, Sabethes); wirusowe zapalenie opon mózgowych (komary Culex i Anopheles, kleszcze) włączając japońskie zapalenie opon mózgowych (w Birmie, Chinach, Filipinach, Indiach, Japonii, Korei, Laosie, Nepalu, Sri Lance, Tajlandii, Wietnamie); filarioza (komary Aedes, Anopheles, Culex i Mansonia); onchocerkiozy (moskity); leiszmaniozy (Phlebotomus); Śpiączka afrykańska (mucha tse-tse), choroba Chagasa czyli trypanosomatoza amerykańska (Melanolesces, dżuma (pchły), tyfus (pchły, roztocza, kleszcze, wszy); gorączka nawracająca (wszy i kleszcze) i borelioza lub choroba z Lyme (kleszcze). Ukąszenia i użądlenia niektórych stawonogów mogą wywołać nieprzyjemne i czasem niebezpieczne reakcje. Przykładami są pchły, tungi, pluskwy, muchy hiszpańskie, skorpiony i pająki. Niektóre stawonogi mogą ukąsić człowieka i zarazić go chorobą, nie pozostawiając najmniejszego śladu.
Nie istnieją dowody na to, że wirus HIV, czynnik wywołujący AIDS (nabyty zespół braku odporności) jest przenoszony przez owady.

INNE ZWIERZĘTA

Zwierzęta zwykle starają się unikać ludzi, jednakże w określonych sytuacjach (np. w obecności potomstwa) mogą zaatakować. W rejonach występowania wścieklizny powinno się unikać kontaktu z dzikimi zwierzętami, szczególnie nietoperzami, szakalami, lisami, skunksami, szopami i mangustami, podobnie jak domowymi i żyjącymi dziko małpami. Podróżujący powinni dowiedzieć się, które zwierzęta mogą przenosić wściekliznę. Żadne ugryzienie przez zwierzę nie powinno zostać zlekceważone i po uprzedniej dezynfekcji rany należy zasięgnąć porady lekarza lub innej kompetentnej osoby na temat zagrożenia wścieklizną w tym rejonie.

Wcześniejsza immunizacja może zostać zaproponowana osobom, które: a) pracują (nawet przez krótki okres czasu) w kraju, w którym panuje wścieklizna, jeśli ich działalność może obejmować narażenie na pewne ryzyko; b) spędzają czas (np. miesiąc) w kraju, w którym wścieklizna stanowi ciągłe zagrożenie lub c) podróżują po takim kraju przez dowolną ilość czasu, daleko od głównych ośrodków medycznych i specyficznych warunkach (trekking i wędrówki piesze). Ten rodzaj zabezpieczenia nie zwalnia jednak z konieczności podjęcia właściwej profilaktyki, następującej po kontakcie z zarażonym zwierzęciem, zmniejsza jedynie ilość wymaganych dawek szczepionki podawanej po zetknięciu z chorobą.

Dawka pomocnicza surowicy przeciwtężcowej jest zalecana w przypadku każdej rany, szczególnie odwiedzającym okręgi wiejskie.
Węże i skorpiony kąsają w obronie, szczególnie w ciągu nocy. Noszenie zakrytych butów, zalecane jako ochrona przed komarami i innymi owadami jest dobrym zabezpieczeniem podczas nocnych wypraw w rejony zamieszkiwane przez węże. Każdorazowo powinno się przeszukiwać całe ubranie, szczególnie rano, jako że węże i skorpiony lubią się w nim zaszywać. Wymagane jest błyskawiczne i odpowiednie leczenie zatrucia. Ukąszony powinien zostać przewieziony do punktu pomocy medycznej, tak szybko i wygodnie jak to tylko możliwe. Tradycyjne metody pierwszej pomocy (nacięcia, wysysanie i uciski) są szkodliwe i nie należy ich wykonywać. Jednakże unieruchomienie całej ukąszonej kończyny nieścisłym bandażem, zaczynające się w okolicach rany i obejmujące usztywniającą szynę, jest zalecany (szczególnie, gdy jad węża zawierał neurotoksyny), ale nie w przypadkach miejscowych ropień i martwic. Elektrowstrząsy są niebezpieczne i nie dowiedziono skuteczności ich działania.

Najważniejszą decyzją jest to, czy podać surowicę, jako że jest to jedyne specyficzne leczenie. Istnieją liczne dowody że pożytki płynące z jej stosowania znacznie przewyższają możliwość ryzyka reakcji. Jednakże surowica powinna być podawana tylko wówczas, gdy jest określona jako specyficzna dla gatunku który spowodował ukąszenie. Najefektywniejszym sposobem podawania jest podanie dożylne. Występują surowice na większość trucizn, jednakże mogą nie być dostępne we wszystkich rejonach. Dzieci powinny dostawać taką samą dawkę jak dorośli. W razie potrzeby można podać dawki wspomagające.

WYPADKI

Wypadki drogowe są najczęstszą przyczyną śmierci podróżujących. Wypadek w miejscu, gdzie nie można liczyć na pomoc lekarską, ma duże prawdopodobieństwo skończenia się śmiercią. Zasady dotyczące ruchu drogowego i utrzymania samochodu są w większości krajów różne. Podróżujący samochodem powinni wpierw dowiedzieć się o stanie dróg i możliwościach zatankowania paliwa. Wypożyczający samochody powinni uważnie sprawdzić warunki ubezpieczenia, stan opon, pasy bezpieczeństwa, koło zapasowe, światła, hamulce itp.